Realizacja inwestycji zgodnie z procedurami FIDIC

ban_domy_21-kopia

Wprowadzenie

Międzynarodowa Federacja Inżynierów Konsultantów FIDIC utworzona została w 1913 roku. Do jej celów należy definiowanie i popularyzacja  w branżach technologicznych, reprezentacja niezależnych inżynierów konsultantów na arenie międzynarodowej, podnoszenie ich kwalifikacji oraz wspieranie wymiany wiedzy i działalności przedsiębiorstw świadczących usługi w zakresie technologii. FIDIC zajmuje się organizacją seminariów, konferencji i podejmuje działania dla utrzymania wysokiego poziomu etycznego i zawodowego swoich członków, wspierając przy tym rozwój zawodu inżynierskiego. Federacja FIDIC osiągnęła międzynarodowy  autorytet i pozycję głównie dzięki opracowywaniu publikacji dla inżynierów konsultantów, inwestorów i banków  z zakresu inwestycji inżynieryjno-budowlanych. Wzory FIDIC dotyczące procedur przetargowych, kontraktów budowlanych oraz zawierania umów są zgodne z wymaganiami Banku Światowego, EBOR i PHARE. Warunki kontraktowe FIDIC są wykorzystywane przy zawieraniu wszelkiego rodzaju kontraktów budowlanych oraz umów o specjalistyczne usługi inżynierów w kontraktach międzynarodowych i krajowych.

Procedury

Przykładem bogatego dorobku FIDIC są Warunki kontraktowe dla robót inżynieryjno- budowlanych, tzw. “Czerwona Książka” FIDIC. Są one stosowane przede wszystkim przy robotach inżynieryjno-budowlanych do zawierania umów zarówno międzynarodowych, jak i krajowych w drodze przetargów, ale także w innym trybie.
W pierwszych wzorach warunków kontraktu FIDIC (“Czerwona Książka” i “Żółta Książka”)  wprowadzono do układu Zamawiający-Wykonawca stanowisko Inżyniera, którego zadaniem było, w imieniu Zamawiającego, nadzorowanie i odbiór robót od Wykonawcy, a także bezstronne rozwiązywanie sporów między tymi dwiema stronami. Inżynier, wynagradzany przecież przez Zamawiającego, nie spełniał jak się okazało wszystkich warunków niezależności i Suplement FIDIC do “Czerwonej Książki” sprawę rozwiązywania sporów powierza niezależnemu od stron kontraktu, Rozjemcy (nowe wzory warunków kontraktu FIDIC zawarte są  w “Nowej Czerwonej Książce”, “Nowej Żółtej Książce” i “Srebrnej Książce”).

Stronami kontraktu w ramach FIDIC jak wcześniej wspomniano są  Zamawiający i Wykonawca. Ponadto dla zapewnienia przestrzegania procedur powołuje się osobę pełniącą funkcję Inżyniera.  Podstawą realizacji kontraktu jest współpraca i zespołowe działanie Zamawiającego, Wykonawcy i Inżyniera.

Inżynier może występować jako:

  • Inżynier Kontraktu
  • Inżynier Doradca
  • Inżynier Konsultant

Inżynier zatrudniany jest przede wszystkim do:

  • udziału w pracach przygotowawczych inwestycji – analiza przedinwestycyjna,
  • przygotowania planów i specyfikacji dla przedsięwzięcia,
  • reprezentowania interesów Zamawiającego podczas przetargu, udział w wyborze Wykonawcy oraz sprawdzania i nadzorowania realizacji przedsięwzięcia tzw. Inżynier Kontraktu,
  • konsultacji i pomocy w szczególnych aspektach przedsięwzięcia, w których własny personel zamawiającego nie ma dostatecznych umiejętności czy doświadczenia,
  • planowania, zarządzania budową, analiz wykonalności i pomocy w uzyskaniu finansowania,
  • realizacji “pod klucz” jako doradca Zamawiającego lub doradca Wykonawcy.

Do obowiązków Inżyniera Kontraktu FIDIC należy między innymi:

  • administrowanie kontraktem  czyli  zarządzanie przedsięwzięciem,
  • nadzór techniczny i prawny na budowie poprzez zatrudnionych Inspektorów Nadzoru Inwestorskiego,
  • kontrola i weryfikacja dokumentacji Wykonawcy.

Do jego szczególnych zadań należy poświadczanie płatności należnych Wykonawcy w trakcie realizacji robót oraz sporządzanie raportów dla Zamawiającego. Inżynier Kontraktu jest znacząco odpowiedzialny za terminowy przebieg budowy w zgodzie z budżetem i umową zawartą pomiędzy Zamawiającym i Wykonawcą.

Zatrudnienie inżyniera doradcy na etapie przygotowania inwestycji zwłaszcza w trakcie opracowywania dokumentów przetargowych pozwala na uniknięcie konfliktów podczas realizacji tej inwestycji.

Sukces przedsięwzięcia inwestycyjnego zależy w bardzo istotny sposób od  kompetencji i zdolności Inżyniera-Konsultanta. W opracowaniu Wybór Według Zdolności, FIDIC proponuje rozsądne procedury wyboru Inżyniera-Konsultanta sugerując jako najważniejsze kryteria doboru jego kompetencje techniczne, możliwości organizacyjne i system zapewnienia jakości.

Kontrakt jest zbiorem dokumentów, w skład których wchodzą specyfikacje, rysunki, przedmiar robót określający cenę kontraktową, oferta, list zatwierdzający, porozumienie kontraktowe oraz takie dokumenty jak ubezpieczenia, gwarancje, poręczenia itd. Istotą kontraktu jest utrzymanie równowagi między wymaganiami i interesami zainteresowanych stron oraz sprawiedliwy podział ryzyka, zagrożeń i odpowiedzialności. Takie jednolite na całym świecie procedury ułatwiają realizację inwestycji.

W kontraktach wymagających przetargów międzynarodowych stosuje się prekwalifikację w celu wstępnego wyboru oferentów. Wybrane firmy zostają sprawdzone pod względem posiadanych środków finansowych oraz pod względem zdolności do wykonywania powierzonych im robót. Wynikiem prekwalifikacji jest lista przedsiębiorstw, zaproszonych następnie do przetargu. Takie postępowanie pozwala zaoszczędzić czas na ocenę ofert pochodzących od nieodpowiednich oferentów. Stosowanie standardowego kwestionariusza podczas procedury prekwalifikacji pozwala na uzyskanie odpowiedzi szybko i tanio, a równocześnie ułatwia wzajemne porównanie złożonych w prekwalifikacji dokumentów. Następnie wybranych zostaje  kilka firm, które zostają zaproszone do pobrania, wypełnienia i złożenia dokumentów ofertowych.  Bardzo ważnym dokumentem z punktu widzenia oferenta jest instrukcja dla oferentów i dane przetargowe zawierające dokładne informacje o zasadach, według których przeprowadzany jest przetarg. W związku z tym, że wszyscy oferenci otrzymują identyczne dokumenty ofertowe i stosowana jest wobec nich ta sama procedura przetargowa podstawą wyboru jest zazwyczaj cena.

Wzory umów oparte o Warunki kontraktowe FIDIC składają się z dwóch części. Zawierają kompletną i kompleksową regulację stosunków pomiędzy Zamawiającym a Wykonawcą, od etapu postępowania przetargowego i złożenia oferty, poprzez okres realizacji umowy, aż do wygaśnięcia roszczeń po okresie rękojmi. Pierwszą część stanowią Warunki Ogólne tzw. “Czerwona Książka”. Ta część jest stała i nie podlega zmianom (jest załączana do dokumentacji ofertowej w wersji wydanej przez FIDIC). Drugą część stanowią Warunki Szczególne, które uzupełniają lub zmieniają zapisy Warunków Ogólnych. Służą one dostosowaniu Warunków Ogólnych do specyfiki konkretnej inwestycji oraz do obowiązującego prawa. Istotą Warunków Kontraktowych jest równomierne obciążenie Wykonawcy i Zamawiającego obowiązkami i prawami oraz takie samo rozłożenie odpowiedzialności.  Zwycięski Oferent będzie związany dokumentacją ofertową, która po wyborze Wykonawcy staje się automatycznie zawartym kontraktem. Stosowanie standardowych i powszechnie stosowanych zasad postępowania przy wyborze Wykonawcy w postępowaniu przetargowym pozwala na stosunkowo łatwy wybór Wykonawcy.

Korzyści z realizacji inwestycji w oparciu o standardy FIDIC

Sporządzając umowę o wykonanie robót budowlanych w oparciu o standardy opracowane i opublikowane przez FIDIC zamawiający oprócz wyżej wymienionego przyspieszenia procedury wyboru wykonawcy może również zapisać klauzule umożliwiające waloryzację wynagrodzenia umownego. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza przy realizacji dużych długoterminowych  inwestycji infrastrukturalnych.

Ponadto dzięki standardom FIDIC możliwe jest również stosunkowo sprawne zlecanie i wykonywanie robót dodatkowych, które nie zostały przewidziane w zamówieniu podstawowym. Umowy zawierane w oparciu o rozwiązania proponowane w standardach FIDIC zawierają tzw. kwotę warunkową, która może być wydana na ściśle określony umową zakres.

Stosowanie standardowych postanowień kontraktu niesie za sobą wiele korzyści. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć równowagę między wymaganiami i interesami Zamawiającego i Wykonawcy oraz  równomierne rozdzielenie między zainteresowanymi stronami zagrożeń i odpowiedzialności. W praktyce stosowanie standardowych warunków kontraktu nie tylko ułatwia pomyślne ukończenie kontraktu, ale także przyczynia się do zminimalizowania kosztów i czasu realizacji inwestycji.

Wzory kontraktów FIDIC – kontrakty i umowy budowlane

“Warunki Kontraktu na budowę”
– czerwona książka
Dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez zamawiającego
Conditions of Contract for Construction – red book

Zamawiający (inwestor) dostarcza kompletny projekt, zgodnie z którym Wykonawca realizuje roboty, a rozliczenie dokonywane jest zwykle metodą obmiarową. Umowa przenosi większe ryzyko na Zamawiającego.

“Warunki Kontraktu na urządzenia i budowę z projektowaniem” – żółta książka
Dla urzadzeń elektrycznych i mechanicznych oraz dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez wykonawcę
Conditions of Contract for Plant and Design-Build – yellow book

Wykonawca realizuje roboty zgodnie z własnym projektem, a rozliczenie dokonywane jest na bazie ryczałtowej. Kontrakt jest zrównoważony pod kątem ryzyka.

“Warunki Kontraktu na realizację EPC/pod klucz” – srebrna książka
Conditions of Contract for Construction – silver book

Wykonawca realizuje roboty zgodnie z własnym projektem , a rozliczenie dokonywane jest na bazie ryczałtowej z gwarancją stałości ceny. Umowa przenosi większe ryzyko na Wykonawcę.

“Wzór umowy o usługach klient/konsultant” –  biała książka
Client/consultant model services agreement

Zalecany przez FIDIC wzór umowy o pełnienie funkcji Inżyniera-Konsultanta w kontraktach inżynieryjno-budowlanych realizowanych w oparciu o powyższe wzorce FIDIC.