Uczestnicy procesu budowlanego

Inwestor

Obowiązkiem inwestora jest zorganizowanie procesu budowy i zapewnienie w nim udziału osób posiadających uprawnienia do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, tj. projektanta, kierownika budowy, inspektora nadzoru inwestorskiego.

Do obowiązków inwestora należy zorganizowanie procesu budowy, z uwzględnieniem zawartych w przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, a w szczególności zapewnienie:

  • opracowania projektu budowlanego i stosownie do potrzeb, innych projektów przez projektanta posiadającego odpowiednie uprawnienia,
  • objęcia kierownictwa budowy przez kierownika budowy,
  • opracowania planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia,
  • wykonania i odbioru robót budowlanych,
  • w przypadkach uzasadnionych wysokim stopniem skomplikowania robót budowlanych lub warunkami gruntowymi, nadzoru nad wykonywaniem tych robót – przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych.

Zgodnie z art. 18 ustawy – Prawo budowlane inwestor może ustanowić inspektora nadzoru inwestorskiego na budowie oraz zobowiązać projektanta do sprawowania nadzoru autorskiego.

Inwestor  jest  obowiązany  zawiadomić  o  zamierzonym  terminie  rozpoczęcia  robót budowlanych, dla których wymagane jest pozwolenie na budowę, zgłoszenie budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a, lub zgłoszenie przebudowy, o której mowa w art. 29 ust. 2 pkt 1b, właściwy organ oraz projektanta sprawującego nadzór nad zgodnością realizacji budowy z projektem, dołączając na piśmie:
1) oświadczenie kierownika budowy (robót), stwierdzające sporządzenie planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz przyjęcie obowiązku kierowania budową (robotami budowlanymi), a także zaświadczenie, o którym mowa w art. 12 ust. 7;
2) w  przypadku  ustanowienia  nadzoru  inwestorskiego – oświadczenie  inspektora  nadzoru inwestorskiego,  stwierdzające  przyjęcie  obowiązku  pełnienia  nadzoru inwestorskiego  nad danymi robotami budowlanymi, a także zaświadczenie, o którym mowa w art. 12 ust. 7;
3) informację zawierającą dane zamieszczone w ogłoszeniu, o którym mowa w art. 42 ust. 2 pkt

 Inspektor nadzoru inwestorskiego

Inspektor nadzoru inwestorskiego działa na budowie w imieniu inwestora, chroni jego interesy i dba o jakość wykonywanych robót budowlanych. Decyzję o potrzebie ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego podejmuje inwestor (art. 18 ust. 2 ustawa ? Prawo budowlane).
Jednak w przypadkach uzasadnionych wysokim stopniem skomplikowania obiektu lub robót budowlanych bądź przewidywanym wpływem na środowisko, organ wydający decyzję o pozwoleniu na budowę może w tej decyzji nałożyć na inwestora obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego, a także obowiązek zapewnienia nadzoru autorskiego przez projektanta (art. 19 ust. 1 ustawy ? Prawo budowlane). Obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego jest także nakładany na inwestora, jeżeli pozwolenie na budowę dotyczy obiektów budowlanych, wymienionych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 19 listopada 2001 r. w sprawie rodzajów obiektów budowlanych, przy których realizacji jest wymagane ustanowienie inspektora nadzoru inwestorskiego (Dz. U. Nr 138, poz. 1554).
Ustanowienie inspektora nadzoru inwestorskiego jest wymagane w wypadku dużych i skomplikowanych budynków, np. biurowców, mostów, dróg, a także obiektów budowlanych mogących mieć wpływ na środowisko, nie jest natomiast wymagane przy budowie budynków mieszkalnych jednorodzinnych lub innych niewielkich obiektów. Przy budowie obiektu budowlanego wymagającego ustanowienia inspektorów budowlanych różnych specjalności, inwestor ma obowiązek wyznaczenia jednego z nich jako koordynatora.

Zgodnie z prawem nie jest dopuszczalne łączenie funkcji inspektora nadzoru inwestorskiego i kierownika budowy.

Do podstawowych obowiązków inspektora nadzoru inwestorskiego zgodnie z art. 25ustawy – Prawo budowlane należy:
1) reprezentowanie inwestora na budowie przez sprawowanie kontroli zgodności jej realizacji z projektem lub pozwoleniem na budowę, przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej;
2) sprawdzanie jakości wykonywanych robót budowlanych i stosowania przy wykonywaniu tych robót wyrobów zgodnie z art. 10;
3) sprawdzanie  i  odbiór  robót  budowlanych  ulegających  zakryciu  lub  zanikających, uczestniczenie  w  próbach  i  odbiorach  technicznych  instalacji,  urządzeń  technicznych  i przewodów kominowych oraz przygotowanie i udział w czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywanie ich do użytkowania;
4) potwierdzanie  faktycznie  wykonanych  robót  oraz  usunięcia  wad,  a  także,  na  żądanie inwestora, kontrolowanie rozliczeń budowy.

Inspektor nadzoru inwestorskiego ma prawo (art.26):
1) wydawać kierownikowi budowy lub kierownikowi robót polecenia, potwierdzone wpisem do dziennika budowy, dotyczące: usunięcia nieprawidłowości lub zagrożeń, wykonania prób lub badań,  także wymagających  odkrycia  robót  lub  elementów  zakrytych,  przedstawienia ekspertyz  dotyczących  prowadzonych  robót  budowlanych  oraz  informacji  i  dokumentów potwierdzających zastosowanie przy wykonywaniu robót budowlanych wyrobów, zgodnie z art.  10,  a  także  informacji  i  dokumentów  potwierdzających  dopuszczenie  do  stosowania
urządzeń technicznych;
2) żądać od kierownika budowy lub kierownika robót dokonania poprawek bądź ponownego wykonania wadliwie wykonanych robót, a także wstrzymania dalszych robót budowlanych w przypadku,  gdyby  ich  kontynuacja  mogła  wywołać  zagrożenie  bądź  spowodować niedopuszczalną niezgodność z projektem lub pozwoleniem na budowę.

Projektant

Do podstawowych obowiązków projektanta należy opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej.  Szczegółowo obowiązki i prawa projektanta zostały uregulowane w art. 20 i 21 ustawy – Prawo budowlane.
Do zadań projektanta należy również sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub w przypadku nałożenia takiego obowiązku przez właściwy organ (art. 18 ust. 3, art. 19 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane).

Do podstawowych obowiązków projektanta należy:
1) opracowanie projektu budowlanego w sposób zgodny z wymaganiami ustawy,  ustaleniami określonymi w decyzjach  administracyjnych  dotyczących  zamierzenia  budowlanego, obowiązującymi przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej;
1a) zapewnienie,  w  razie  potrzeby,  udziału  w  opracowaniu  projektu  osób  posiadających uprawnienia  budowlane  do  projektowania  w  odpowiedniej  specjalności  oraz  wzajemne skoordynowanie   techniczne   wykonanych przez  te  osoby  opracowań  projektowych, zapewniające  uwzględnienie  zawartych  w  przepisach  zasad  bezpieczeństwa  i  ochrony zdrowia  w  procesie  budowy,  z  uwzględnieniem  specyfiki  projektowanego  obiektu budowlanego;
1b) sporządzenie  informacji  dotyczącej  bezpieczeństwa  i  ochrony  zdrowia  ze  względu  na specyfikę projektowanego obiektu budowlanego, uwzględnianej w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia;
1c) określenie obszaru oddziaływania obiektu;
2) uzyskanie wymaganych opinii, uzgodnień i sprawdzeń rozwiązań projektowych  w  zakresie wynikającym z przepisów;
3) wyjaśnianie wątpliwości dotyczących projektu i zawartych w nim rozwiązań;
3a) sporządzanie lub uzgadnianie indywidualnej dokumentacji technicznej, o której mowa w art. 10  ust.  1  ustawy  z  dnia  16  kwietnia  2004  r.  o  wyrobach  budowlanych  (Dz.  U.  Nr  92,  poz. 881, z 2009 r. Nr 18, poz. 97 oraz z 2010 r. Nr 114, poz. 760);
4) sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub właściwego organu w zakresie:
a) stwierdzania w toku wykonywania robót budowlanych zgodności realizacji z projektem,
b) uzgadniania  możliwości  wprowadzenia  rozwiązań  zamiennych  w  stosunku  do przewidzianych  w  projekcie,  zgłoszonych  przez  kierownika  budowy  lub  inspektora nadzoru inwestorskiego.

Projektant ma również obowiązek zapewnić sprawdzenie projektu architektoniczno-budowlanego pod względem zgodności z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności lub rzeczoznawcę budowlanego.
Obowiązek ten nie dotyczy projektów obiektów budowlanych o prostej konstrukcji, jak: budynki mieszkalne jednorodzinne, niewielkie obiekty gospodarcze, inwentarskie i składowe oraz zakresu objętego sprawdzaniem i opiniowaniem na podstawie przepisów szczególnychart. 20 ustawy – Prawo budowlane.

W trakcie realizacji budowy projektant ma prawo wstępu na teren budowy i dokonywania zapisów w dzienniku budowy dotyczących jej realizacji, a w przypadku stwierdzenia możliwości powstania zagrożenia lub wykonywania robót budowlanych niezgodnie z projektem – żądania wpisem do dziennika budowy wstrzymania robót budowlanych  – art. 21 ustawy – Prawo budowlane.

Do zadań projektanta należy również sprawowanie nadzoru autorskiego na żądanie inwestora lub w przypadku nałożenia takiego obowiązku przez właściwy organ (art. 18 ust. 3, art. 19 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane).

 Kierownik budowy

Kierownik budowy jest osobą odpowiedzialną za prawidłową i bezpieczną realizację robót budowlanych w trakcie prowadzenia inwestycji oraz za wszystkie zdarzenia, które mogą mieć miejsce na placu budowy. Funkcję kierownika budowy może pełnić tylko osoba uprawniona do pełnienia samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie, mająca odpowiednie do zakresu inwestycji uprawnienia budowlane. Obowiązki i prawa kierownika budowy są uregulowane w art. 21a, 22 i 23 ustawy – Prawo budowlane.

Kierownik budowy jest obowiązany, w oparciu o informację, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b, sporządzić lub zapewnić sporządzenie, przed rozpoczęciem budowy, planu bezpieczeństwa  i  ochrony  zdrowia,  uwzględniając specyfikę  obiektu  budowlanego  i  warunki  prowadzenia  robót  budowlanych,  w  tym  planowane  jednoczesne  prowadzenie  robót budowlanych i produkcji przemysłowej.

Do podstawowych obowiązków kierownika budowy należy:
1) protokolarne przejęcie  od  inwestora  i  odpowiednie  zabezpieczenie  terenu  budowy  wraz  ze znajdującymi  się  na  nim  obiektami  budowlanymi,  urządzeniami  technicznymi  i stałymi punktami  osnowy  geodezyjnej  oraz  podlegającymi  ochronie  elementami środowiska przyrodniczego i kulturowego;
2) prowadzenie dokumentacji budowy;
3) zapewnienie  geodezyjnego wytyczenia obiektu oraz zorganizowanie  budowy i kierowanie budową obiektu budowlanego w sposób zgodny z projektem lub pozwoleniem na budowę, przepisami,  w  tym  techniczno-budowlanymi,  oraz  przepisami  bezpieczeństwa  i  higieny pracy;
3a) koordynowanie  realizacji  zadań  zapobiegających  zagrożeniom  bezpieczeństwa  i ochrony zdrowia:
a) przy  opracowywaniu  technicznych  lub  organizacyjnych  założeń  planowanych  robót budowlanych lub ich poszczególnych etapów, które mają być prowadzone jednocześnie lub kolejno,
b) przy  planowaniu  czasu  wymaganego  do  zakończenia  robót  budowlanych  lub  ich poszczególnych etapów;
3b) koordynowanie  działań  zapewniających  przestrzeganie  podczas  wykonywania  robót budowlanych zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zawartych w przepisach, o których mowa w art. 21a ust. 3, oraz w planie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia;
3c) wprowadzanie niezbędnych zmian w informacji, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b, oraz w  planie  bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, wynikających z postępu wykonywanych robót budowlanych;
3d) podejmowanie  niezbędnych  działań  uniemożliwiających  wstęp  na  budowę  osobom nieupoważnionym;
3e) zapewnienie przy wykonywaniu robót budowlanych stosowania wyrobów, zgodnie z  art. 10;
4) wstrzymanie  robót  budowlanych  w  przypadku  stwierdzenia  możliwości  powstania zagrożenia oraz bezzwłoczne zawiadomienie o tym właściwego organu;
5) zawiadomienie  inwestora  o  wpisie  do  dziennika  budowy  dotyczącym  wstrzymania robót budowlanych z powodu wykonywania ich niezgodnie z projektem;
6) realizacja zaleceń wpisanych do dziennika budowy;
7) zgłaszanie inwestorowi do sprawdzenia lub odbioru wykonanych robót ulegających zakryciu bądź zanikających oraz zapewnienie dokonania wymaganych przepisami  lub ustalonych  w umowie prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem obiektu budowlanego do odbioru;
8) przygotowanie dokumentacji powykonawczej obiektu budowlanego;
9) zgłoszenie obiektu budowlanego do  odbioru  odpowiednim  wpisem  do  dziennika budowy oraz uczestniczenie w czynnościach odbioru i zapewnienie usunięcia stwierdzonych wad, a także przekazanie inwestorowi oświadczenia, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2.

Kierownik budowy ma prawo:
1) występowania  do  inwestora  o  zmiany  w  rozwiązaniach  projektowych,  jeżeli  są  one uzasadnione  koniecznością  zwiększenia  bezpieczeństwa  realizacji  robót  budowlanych  lub usprawnienia procesu budowy;
2) ustosunkowania się w dzienniku budowy do zaleceń w nim zawartych

Nie wolno łączyć funkcji kierownika budowy z funkcją inspektora nadzoru inwestorskiego (art. 24 ustawa – Prawo budowlane).